Project Fort bij Rijnauwen

Vleermuizen op fort bij Rijnauwen

December 05, 2019 33 keer bekeken 0 comments

De winter staat om de hoek. Dat betekent feest voor de vleermuizen … een slaapfestijn wel te verstaan. Forten zijn als ‘coole’ plekken erg in trek bij de vleermuizen. Daar komen ze graag ieder najaar voor terug om te overwinteren.

Coole plek
Om te overwinteren hebben vleermuizen gebouwen met een constante temperatuur nodig en een vaste luchtvochtigheid zonder tocht. Als er dan ook nog gaatjes, scheuren of hoekjes zijn waar ze lekker in kunnen wegkruipen zijn dat met stip dé coolste plekken. Ook op fort bij Rijnauwen overwinteren honderden vleermuizen.  Ze zijn van verschillende afkomst met fraaie familienamen; baard-, water-, gewone dwerg-, gewone grootoor- en franjestaart vleermuis. Jaarlijks houden de boswachters en een vaste groep vrijwilligers vleermuistellingen op het fort in samenwerking met de Zoogdiervereniging.  Deze telling is het makkelijkst als de dieren hun winterslaap houden. Dit jaar zijn er 250 – 400 geteld.  Tel er gerust het dubbele bij op, want het is een lastige klus om alle vleermuizen te vinden. De resultaten worden zorgvuldig bijgehouden, in aantallen en soorten. Op deze manier is er zicht op toename of afname van vleermuizen op onze forten. En, kunnen we maatregelen nemen zodat de vleermuizen het er nog meer naar hun zin hebben.

Veiligheid
Om de overwinterende vleermuizen op fort bij Rijnauwen een handje te helpen zijn er dit jaar extra maatregelen genomen. Denk hierbij aan het wegnemen van gevaren waar vleermuizen mee te maken krijgen. Bijvoorbeeld het plaatsen van gaas over de putten van de druipkokers zodat vleermuizen die van hun hangplek vallen, niet verdrinken. Ook zijn de gaten gedicht die nogal laag bij de grond zitten in een aantal gebouwen. Hier kunnen roofdieren naar binnen sluipen voor een vleermuizenmaal. Voor de klimaatbeheersing is een sluitprotocol opgesteld; deuren en ramen zijn gesloten om tocht tegen te gaan (en ongewenste andere bezoekers). Voor een aantal ramen zijn speciale invliegbrievenbussen gemaakt zodat de vleermuizen eenvoudig en snel naar binnen kunnen vliegen. Als laatste zijn de druipkokerdeuren geopend voor een optimale luchtvochtigheid.

Extra hangplekken
Om het aanbod hangplekken voor de vleermuizen te vergroten zijn er extra gaten geboord en speciale stenen met holten opgehangen. Op de plekken waar de gewone dwergvleermuis graag overwintert zijn stapels stenen en pallets neergelegd. Deze vleermuis houdt namelijk van rommel. Andere vleermuisfamilies hebben zo weer hun eigen wensen. Er is dan ook een variatie aangebracht in de hangplekken: hangkastjes van verschillende vormen en materialen. Deze hangplekken zijn samen met een groep vrijwilligers gemaakt en op verschillende plekken in het fort opgehangen.

 

Sssst niet storen
Om de vleermuizen niet te storen tijdens hun winterslaap zijn veel gebouwen van 1 oktober t/m 1 april alleen geopend voor deze dieren. Dit betekent dus dat veel deuren voor de bezoekers op slot gaan. Staatsbosbeheer is daar strikt in, als je een vleermuis uit zijn winterslaap haalt, heeft het nadelige gevolgen. Vleermuizen hebben namelijk voedselreserves opgebouwd in hun lichaam waar ze de hele winter op kunnen teren. Om de verbranding zo laag mogelijk te houden wordt de lichaamstemperatuur omlaag gebracht en een graad warmer gehouden dan de omgevingstemperatuur. Daarom is een constante temperatuur zo belangrijk. Deze diepe slaap noemen we lethargie. Vleermuizen die verstoord worden, worden wakker en brengen vervolgens instinctief de lichaamstemperatuur omhoog. Dit is een aanslag op hun kostbare vetreserve en kan de vleermuis zijn leven kosten.

Altijd vleermuizen in en om het fort
Het hele jaar zijn er vleermuizen op het fort. Zo heb je de overwinteraars in het fort en in de lente en zomer komen vleermuizen die om het fort verblijven. Dit zijn andere vleermuissoorten, bijvoorbeeld rosse vleermuis en laatvliegers. Zij gebruiken het fortterrein als jachtterrein zodra het donker wordt en gaan op zoek naar malse insecten. Vleermuizen gebruiken niet hun ogen maar oren om in het donker te zien. Het herkennen van geluidsgolven speelt hierbij een cruciale rol bij het vangen van hun prooi. De bomen op het buitenfort doen dienst als vliegroute.

Plaatstrouw
In de nazomer zwermen grote aantallen vleermuizen op open plekken en bij aangrenzende gebouwen. Dit zwermen heeft als doel sociale interactie met volwassen vleermuizen. De mannetjes en vrouwtjes leven de rest van het jaar gescheiden van elkaar.  Er wordt in deze periode gebaltst en gepaard, winterverblijven worden geïnspecteerd en jonge vleermuizen verkennen zo hun nieuwe verblijf. Niet alleen de dieren die op het fort overwinteren komen zwermen maar het trekt vleermuizen uit de hele omgeving aan. Het duurt jaren voordat een zwermlocatie een vast verblijf voor vleermuizen gaat worden. Maar hebben ze zich hier eenmaal gevestigd, dan zijn vleermuizen heel plaatstrouw en komen ieder jaar terug.

Vleermuizenexcursies
De boswachter verzorgt in deze seizoenen vleermuisexcursies met echte batdetectors. Tijdens zo’n excursie kom je alles te weten hoe de jacht en de techniek echolocatie die de vleermuizen gebruiken, werkt. Zodra de data bekend zijn zullen we dit publiceren op de website www.staatsbosbeheer.nl

Provincie Utrecht draagt bij
Al deze maatregelen heeft Staatsbosbeheer kunnen nemen uitvoeren dankzij een bijdrage van provincie Utrecht en met behulp van onze vrijwilligers. We hopen de komende wintertelling te kunnen zien of het een succes is geweest en wat voorkeuren zijn onder de verschillende vleermuizen.

Boswachters Wanda Floor-Zwart en Tineke Harlaar

0  Comments